زنبور عسل

زنبور عسل یا مُنج گونه‌ای زنبور است که عسل می‌سازد. زنبور عسل این کار را با گردآوری شهد گل‌ها در کندو انجام می‌دهد. در فارسی به زنبور عسل منگ، منج و مگس انگبین هم گفته می‌شود.


زنبورهای هر کندو یکی از سه نوع زنبور ملکه، زنبور نر و زنبور کارگر هستند. زنبور عسل از حشرات اجتماعی است حتی اگر در خارج از کندو دارای غذای کافی باشد نمی‌تواند به تنهایی زندگی کند.

ملکه

ملکه، مادر اغلب زنبورهای موجود در کندو است. جنسیت ملکه ماده بوده و مهم‌ترین وظیفه‌اش تخم‌گذاری می‌باشد. ملکه در تاریک‌ ترین و محفوظ‌ ترین نقطه کندو سکونت دارد و در اطراف این محل خانه‌های ویژه‌ای برای محافظت از تخم‌ها و نوزادان قرار گرفته. علاوه بر این‌ها سه تا ده خانه برای ملکه‌های جوان در نظر گرفته شده است. ملکه همانند روح کندو محسوب می‌شود و اگر ملکه را بردارند و جانشینی برای او وجود نداشته باشد بعد از سه یا چهار ساعت تمام کارهای کندو متوقف می‌شود و بعد از مدتی زنبورها حدودا ظرف دو روز اگر داخل کندو تخم سفید وجود داشته باشد شروع به تولید شفیره ملکه برای تولید ملکه جدید می کنند که اغلب چهار تا شش شفیره در کندو به وجود می اورند وپس از مدت دو هفته ملکه ها از شفیره بیرون می ایند وباهم مبارزه میکنند تا سرانجام قوی ترین انها دوباره رهبری کندو را به عهده میگیرد اما اگر تخم سفید داخل کندو نباشد کندو در معرض نابودی قرار می گیرد. ملکه از اواخر فروردین تا اواخر خرداد روزانه حدود ۱۵۰۰ تخم می‌گذارد.[۶] ملکه‌ها و کارگرها از تخم‌های لقاح شده و نرها از تخم‌های غیر لقاح شده، به وجود می‌آیند. طول بدن ملکه بسته به هر نژاد متفاوت می‌باشد. بال‌های آن کوچک بوده و خرطوم آن توانایی جمع آوری شهد گل‌ها را نداشته و در عوض دارای شکمی بزرگ‌تر از ماده‌های کارگر بوده و به طور طبیعی بیش از ۵ سال می‌تواند زنده بماند. در زنبورداری تجاری به علت کاهش تخم ریزی از سال دوم زندگی به بعد، بیش از دو سال از یک ملکه استفاده نمی‌شود. ملکه عسل در زمان شفیرگی گرده نمی‌خورد و بجای آن ژله رویال مصرف می‌کند و شفیره‌ای که از گرده تغذیه شود هیچگاه به ملکه تبدیل نشده و کارگر خواهد شد. ملکه تا آخر عمر توسط ژله رویال تولیدی کارگران تغذیه می‌شود.

زنبور عسل در حال جمع آوری شهد گل


از فراورده‌های زنبور عسل می‌توان به ۱-عسل ۲-موم ۳-بره موم ۴-ژله رویال ۵-گرده ۶-زهر اشاره کرد.

زنبور نر

زنبورهای نر در کندو تنها وظیفه بارور نمودن ملکه را دارند و تا می‌توانند عسل می‌خورند و دارای نیش نمی‌باشند. دارای سر و بال‌های بزرگ می‌باشند. توانایی جمع‌آوری شهد و گرده را نداشته و تقریبا ۲۴ روز زنده می‌مانند.

زنبور نر در حجره‌های بزرگ‌تری نسبت‌ به زنبورهای کارگر پرورش می‌یابند. تخمهای بارور نشده ملکه به زنبور نر تبدیل می‌شوند.

زنبور کارگر

جنسیت زنبورهای کارگر ماده بوده و بیشتر جمعیت کندو را تشکیل می‌دهند.[۶] طول بدن آن‌ها تقریبا ۹ میلی متر می‌باشد. در یک کندوی قوی با بیش از ۱۰ قاب، حدود ۷۰ هزار زنبور کارگر وجود دارد. زنبورهای کارگر با اینکه ماده هستند توانایی بارور شدن ندارند. ولی در صورت نبودن ملکه در کندو می‌توانند تخم ریزی کنند. که در زنبورداری ماده تخم‌گذار گفته می‌شود. که این تخمها به دلیل عقیم بودن زنبور کارگر به زنبور نر تبدیل می‌شود. نیش زنبورهای ماده خاردار بوده و طول آن در حدود ۱ میلی‌متر می‌باشد. به خاطر وجود همین خارها پس از نیش زدن و ورود زهر به بدن موجوداتی که ساختار گوشتی دارد نیش در پوست گیر کرده و موجب جدا شدن کیسه زهر از زنبور می‌شود. و پس از چند دقیقه زنبوری که نیش زده خواهد مرد. این باور اشتباه وجود دارد که زنبورها به صورت آگاهانه اقدام به نیش زدن می‌کنند و به عبارتی خود را فدا می‌کنند ولی زنبورها به هیچ وجه نمی‌دانند بعد از نیش زدن کیسه ی زهرشان پاره خواهد شد.


وظایف زنبورهای کارگر

رفتن به خارج از کندو و تهیه عسل از شیره گل‌ها
تغذیه نوزادان
تهیه صمغ برای پوشاندن شکاف‌ها و روزنه‌ها جهت جلوگیری از ورود نور و مواد خارجی به کندو
تهیه آب برای ادامه حیات و نمک برای رشد نوزادان
نگهبانی و رسیدگی به وضع نوزادان و ملکه و پرستاری از آنان
تمیز کردن کندو و تهیه هوای مورد نیاز آن
انبار کردن اندوخته‌ها و مرمت کندو

تعدادی از کارگران در هر ساعت شیره دویست تا سیصد گل را مکیده و به کندو می‌آورند و به مامور هاى حمل و نقل تحویل می‌دهند و آن‌ها نیز عسل دریافت کرده را انبار می‌کنند. در ورودی لانه چندین زنبود پاسداری می‌کنند و مانع ورود حشرات بیگانه و غارتگر می‌شوند. در داخل کندو عده‌ای مامور نظافت هستند و فضولات زنبوران نر را که کاری جز خوردن عسل ندارند از کندو بیرون می‌برند. چند زنبور هم با بال زدن پیوسته حرارت کندو را تعدیل و هوا را تهویه می‌کنند. پرستاران هم مواد غذایی را به نوزادان و ملکه می‌رسانند.

نوزادان

نوزادان پس از خروج از تخم بعد از طی دو مرحله به صورت زنبور کامل در می‌آیند. در مرحله اول به صورت کرم‌های سفیدی هستندو در خانه‌های کوچکی به سر می‌برند و پرستاران به آن‌ها غذا می‌رسانند و پس از چند روز به صورت زنبورهایی در می‌آیند که هنوز کامل نشده‌اند و به حالت خوابیده و خشک شده به سر می‌برند (مانند حالت پروانه ابریشم در پیله) به این جهت غذا نمی‌خورند تا وقتی که به صورت حشره کامل درآیند.

زنبور عسل و باروری گل‌ها

برآورد می‌شود که زنبور عسل در تهیه و تولید یک سوم غذای بشری سهیم باشد. و این بدان معنی نیست که عسل یک سوم غذای بشری است، بلکه باید گفت که زنبور عسل نقش مهمی در باروری گیاهان دارد و اگر زنبور نبود چه بسا که در بسیاری از اوقات باروری گیاهان امکان‌پذیر نبود. زنبور عسل وقتی بر روی گلی می‌نشیند، دانه‌های گرده را از اندام نرینه گل (پرچم) با خود برمی‌دارد و هنگامی که به سوی گل دیگری می‌رود، با این دانه‌های گرده اندام مادینه گیاه (تخمدان) را بارور می‌سازد، وبنا به اظهارات اتحادیه ملی پرورش دهندگان زنبور عسل در فرانسه، زنبور عسل اقدام به تلقیح وباروری گل آفتابگردان و درختان سیب به میزان ۷۰٪ و توت فرنگی و گیلاس به میزان ۸۰٪ و درختان میوه دار کوچک به میزان ۹۰٪ و شبدر و یونجه بنفش به میزان ۱۰۰٪ می‌نماید و اگر زنبور عسل نباشد، میزان تولیدات گیاهی به شدت کاهش می‌یافت و بدین گونه قبل از این که به موضوع اهمیت تولید عسل بپردازیم، باید کمی واقع بین باشیم و دریابیم که زندگی ما بدون زنبور عسل بسیار دشوار می‌شد. باغداران و کشاورزان به خوبی از نقش زنبور عسل در باروری گیاهان و افزایش محصولات کشاورزی آگاه هستند و به همین علت هیچ‌گاه در اجاره دادن باغ‌های خود به پرورش دهندگان زنبور عسل تردید نمی‌کنند وبدین وسیله سعی می‌کنند که میزان تولید محصولات خود را دوبرابر سازند.


جمع آوری شهد - گرده - آب - بره موم - پاسبانی از كندو - تولید عسل - رسیدگی به ملکه - پرورش نوزادان - رسیدگی به کندو و پاکیزگی آن از بیشترین وظایف زنبورهای کارگر می‌باشد.

تهدیدها

بر اساس تحقیق که سال ۲۰۱۵ در دانشگاه نیویورک انجام شده تغییر اقلیمی کره زمین تاثیر ویرانگری بر جمعیت زنبور عسل در نیمکره شمالی گذاشته و موجب کاهش سریع جمعیت آنها شده‌است. در آمریکای شمالی این کاهش به بیش از ۹۰ درصد خواهد رسید.

زندگی جذاب زنبور عسل

زنبورهای هر کندو یکی از سه نوع زنبور ملکه، زنبور نر و زنبور کارگر هستند. زنبور عسل از حشرات اجتماعی است حتی اگر در خارج از کندو دارای غذای کافی باشد نمی تواند به تنهایی زندگی کند.
ملکه معمولاً مادر تمامی زنبورهای موجود در کندو است. جنسیت آن ماده بوده و مهم ترین وظیفه اش تخم گذاری می باشد. ملکه در تاریک ترین و محفوظ ترین نقطه کندو سکونت دارد و در اطراف این محل خانه های ویژه ای برای محافظت از تخم ها و نوزادان قرار گرفته. علاوه بر این ها سه تا ده خانه برای ملکه های جوان در نظر گرفته شده است.
ملکه همانند روح کندو محسوب می شود و اگر ملکه را بردارند و جانشینی برای او وجود نداشته باشد بعد از سه یا چهار ساعت تمام کارهای کندو متوقف می شود و بعد از مدتی زنبورها بر اثر اندوه نداشتن ملکه نابود می گردند. ملکه از اواخر فروردین تا اواخر خرداد روزانه حدود 1511 تخم می گذارد.
نوزادان پس از خروج از تخم بعد از طی دو مرحله به صورت زنبور کامل در می آیند. در مرحله اول به صورت کرم های سفیدی هستندو در خانه های کوچکی به سر می برند و پرستاران به آن ها غذا می رسانند و پس از چند روز به صورت زنبورهایی در می آیند که هنوز کامل نشده اند و به حالت خوابیده و خشک شده به سر می برند (مانند حالت پروانه ابریشم در پیله) به این جهت غذا نمی خورند تا وقتی که به صورت حشره کامل درآیند.
ملکه ها و کارگرها از تخم های لقاح شده و نرها از تخم های غیر لقاح شده (هاپلودید) به وجود می آیند. طول بدن ملکه بسته به هر نژاد متفاوت می باشد. بال های آن کوچک بوده و خرطوم آن توانایی جمع آوری شهد گل ها را نداشته و در عوض دارای شکمی بزرگ تر از ماده های کارگر بوده و به طور طبیعی بیش از 5 سال می تواند زنده بماند.

در زنبورداری تجاری به علت کاهش تخم ریزی از سال دوم زندگی به بعد، بیش از دو سال از یک ملکه استفاده نمی شود. ملکه عسل در زمان شفیرگی گرده نمی خورد و بجای آن ژله رویال مصرف می کند و شفیره ای که از گرده تغذیه شود هیچگاه به ملکه تبدیل نشده و کارگر خواهد شد. ملکه تا آخر عمر توسط ژله رویال تولیدی کارگران تغذیه می شود.
جنسیت زنبورهای کارگر ماده بوده و بیشتر جمعیت کندو را تشکیل می دهند. طول بدن آن ها 9 میلیمتر می باشد. در یک کندوی قوی با بیش از 11 قاب، حدود 71 هزار زنبور کارگر وجود دارد.

سنجاقک

سَنجاقَک (Sanjāghak) حشره‌ای است از راسته سنجاقک سانان (Odonata). واژه سنجاقک در پارسی به بدن (شکم) سنجاق مانند اعضای این گروه اشاره دارد. البته در زبان انگلیسی به کل این گروه Dragonflies گفته می‌شود اما در بیان علمی تر سنجاقک به گروه Damselflies و آسیابک به گروه Dragonflies به صورت خاص اشاره دارد. Odonata از (Odous:دندان) به معنی دندان داران است که به قطعات دهانی جونده و نیرومند نیز اشاره دارد.

این راسته از حشرات یکی از قدیمی‌ترین گروه حشرات بالدار معروف به کهن بالان (Palaeoptera) پس از یکروزه‌ای هاست(Ephemeroptera) ظهور این حشرات را همزمان با ابتدای پرمین می‌دانند. کشف یک فسیل از بال عقبی یک سنجاقک غول پیکر به طول 7.5in (به نظر می‌رسد گستره بال و جثه حدود 70cm)مربوط به دوره پرمین و ۲۸۰ میلیون سال قبل و یک فسیل کامل دیگر در آلمان با گستره 20.3cm مربوط به ژوراسیک تأیید کننده این مطلب است.

سریعترین حشره پرنده از نظر سرعت نیز به Odonata گونه‌ای سنجاقک استرالیایی تعلق دارد. با توجه به نحوه زندگی در مراحل لاروی و بالغ و خصوصیت شکارگری دارای شرایط اختصاصی و اندامهای شکارگر ویژه‌ای اند. شکل پاها در این گروه به صورت سبد درآمده است تا راحت تر شکار را در بر بگیرد قطعات دهانی به صورت جونده بسیار قوی می‌باشد.

از آنجا که به صورت عمومی شکار می‌کنند ممکن است بعضی از حشرات مفید هم در لیست غذایی آنها یافت شود.

گرچه نمی‌توان آها را آفت این گروه محسوب نمود زیرا نقش مفید پررنگ تری دارند. در دوران لاروی با تغذیه از لارو دوبالان و سایر موجوداتی که می‌توانند مضر باشند در کنترل جمعیت گروه‌های ساکن زیستگاه‌های آبی نقش مهمی دارند گرچه ممکن است ماهی‌های کوچک طعمه آنها باشند اما خود آنها نیز می‌توانند غذای مفیدی برای ماهی‌های بزرگتر باشند.

سنجاقک‌ها شکارچیان سریعی هستند که طعمه خود را در هوا شکار می‌کنند آنها به طور استثنایی قدرت دید بالایی دارند و می‌توانند حشرات در حال پرواز را تعقیب کنند و با کمک پاهای تیغه دار خودشکار را به آسانی در هوا بگیرند، حالت پاها شکل سبد مانندی را می‌سازد که به منظور تمرکز بیشتر روی طعمه کاربرد دارد.
سنجاقک امپراتور آبی (Anax imperator) در جلگه‌های روستای خلیفه محله رودسر استان گیلان

این گروه از حشرات موجوداتی دوگانه زیست هستند. دوران لاروی حشره که قسمت طولانی‌تر زندگی است به صورت کاملاً وابسته به محیط آبی مشخص است طرح بالغ حشره با چهاربال ظاهر می‌شود که این حالت کوتاه می‌باشد (چند روز تا دو ماه). چشمان مرکب بزرگ اند، شاخک‌ها کوتاه و همگی آزادزی هستند.

مزو و متا تورکس در هم ادغام شده است و شکم متشکل از ۱۱ بند می‌باشد (در برخی منابع به ۱۰ بند اشاره شده). اندام جنسی نرها کاهش پیدا کرده اما دارای اندام ثانویه جفت گیری و ضمیمه جنسی در قسمت شکمی و در بند۲و ۳ می‌باشند. قسمت تخمگذاری ماده‌ها یا با اندام تخمگذار یا بدون آن است.

هر دو جنس از نظر اندازه و زیستگاه مشابه‌اند، اما اغلب در الگوهای رنگ سینه و شکم، پاها یا بالها تفاوت‌هایی دارند.

در حال حاضر سه زیر راسته از این حشرات وجود دارد:

زیر راسته Zygoptera (سنجاقک‌ها) ظاهر سنجاق گونه و ظریف تر

زیر راسته Anisoptera(آسیابک‌ها) ظاهر بال‌ها حالت باله‌های آسیاب‌های قدیمی هلندی دارد

زیر راسته Anisizygoptera

زیر راسته آخر نمونه‌ای است که در واقع فسیل زنده محسوب می‌شود و تنها یک جنس و دوگونه دارد که یکی در ژاپن و دیگری در هیمالیای مرکزی وجود دارد.

دو زیر راسته اولی در سراسر زمین غیر از مناطق منجمد پراکندگی دارند و تنوع اصلی آنها در مناطق گرمسیری است.

Zygoptera گروه ابتدایی تر اند و به نظر می‌رسد گروه Monophyletic باشند. معمولاً دارای پرواز رقص مانند و فعالیت شکاری تغذیه‌ای کمتری نسبت به Anispptera می‌باشند. Anisoptera پرواز قدرتمندی دارند و احتمالاً گروه Monophyletic نیستند.
بررسی فون مناطق و وجود تنوع در میان گونه‌ها نشان دهنده گسترده بودن زیستگاه‌ها و موفقیت سدهای طبیعی در جداسازی و ممانعت از نفوذ گونه‌ای خاص و توانمندی یک گونه دارد. برخی گونه‌ها علی‌رغم شرایط دشوار ویا حتی آلودگی‌های خاص زیستگاه‌ها می‌توانند مقاوم تولید نسل نمایند و برخی دیگر نسبت به شرایط بسیار حساس هستند. آلودگی‌های آب و تخریب زیستگاه‌های طبیعی همواره گونه‌های موجود در موقعیت جغرافیایی آلوده را تهدید می‌کند. بسیاری از خانواده‌های Odonata نسبت به آلودگی‌های آب حساس اند زیرا قسمت اعظم حیات جاندار در حالت لاروی و در محیط آبی سپری می‌شود. اگر آلودگی آب تأثیر حادی در لارو نداشته باشد (معمولاً چنین نیست) ممکن است روی جانوران آبزی که از آنها تغذیه می‌کند مؤثر باشد و حشره در چنین زیستگاهی آیندهای ندارد. در سالهای اخیر مطالب تازه و جالبی در مورد برخی گونه‌های Odonata بیان می‌شود به عنوان مثال مهاجرت! که در مورد این موضوع مطالبی ذکر خواهد شد که شاید باور آن برای ما دور از ذهن باشد.

بررسی‌های فونستیک می‌تواند گونه‌های مقاوم و حساس و گونه‌های نابود شده در یک زیستگاه سابقاً سالم را معرفی کند. همواره شناخت وبررسی و طبقه‌بندی گروهی از موجودات مقدمه‌ای برای سایر علوم زیستی محسوب می‌گردد زیرا وجود تفاوت‌ها و امتیازات و تنوع، گونه‌ای را معرفی می‌کند که در گذشته از آن آگاهی کافی نداشته‌ایم.

در مجموع نمی‌توان نسبت به یک جاندار همیشه دیدگاه منفعت طلبانه داشت و تنها حشراتی که مفید یا مضر هستند را مطالعه نمود آنچه که مسلم است دانش ما نسبت به جاندارانی که با آنان درگیر هستیم بیشتر می‌باشد پس لازم است ابعاد دانش خود را افزایش دهیم.

تکامل و طبقه‌بندی

همانگونه که اشاره شد ظهور Odonata را به ابتدای دوره پرمین نسبت می‌دهند. در مسیر تکامل شکل گیری نهایی به صورت امروزی در مزوزوییک بوده است: Zygoptera و Anisozygoptera در تریاس و Anisoptera در ژوراسیک می‌باشد.

Zygoptera: شامل ۴ فرا خانواده و ۱۸ خانواده است

َAnisozygoptera:شامل ۱ خانواده و ۱ جنس

Anisozygoptera شامل ۳ فرا خانواده و ۴ خانواده است

بررسی گروه

طول بالها از 16.2cm در سنجاقک استرالیایی Petalura ingentissima تا 2cm در آسیابک جنوب شرق آسیا Agriocnemis femina دیده می‌شود.

دگردیسی ناقص می‌باشد. چشمان مرکب کاملاً بزرگ است و قطعات دهانی جونده می‌باشد. دو قطعه پشتی تورکس در هم ادغام شده‌اند. پاها کاملاً برای به دام انداختن شکار طراحی شده‌اند. بالها بزرگ و قدرتمند و دارای رگبالهای زیادی اند و معمولاً در قسمت نوک بال لکه بال ویژه‌ای دارند شکم‌بند بندی و دارای ۱۱ قطعه می‌باشد (در منبع Grzimek’s Animal Life Encyclopedia) ده بند قید شده است) شکم طویل و استوانه‌ای است. در نرها اندام جنسی ثانویه ویژه در بند ۲ و ۳ شکمی قرار دارد و جدا از روزنه جنسی معمول واقع در نزدیک انتهای شکم است. هر دو جنس در انتهای شکم خود زائده‌هایی دارند که در نرها مانند کلاسپرها عمل می‌کند و در حین جفت گیری ماده را درگیر می‌کند.

بالها در این گروه بسیار بزرگ و دارای رگبال‌های زیادی هستند معمولاً در نزدیکی نوک بال یک لکه ویژه بال وجود دارد که در گونه‌های مختلف و در بعضی موارد در جنس نر و ماده تفاوت‌هایی دارد. در بعضی گونه‌ها بالها رنگ آمیزی جالبی دارند و در گونه‌هایی دیگر شفاف هستند در میانه بال معمولاً یک فرو رفتگی به نام گره(nodous) وجود دارد.

بالها در Zygoptera در حین استراحت برهم منطبق می‌شود و اندازهٔ مشابه‌ای دارند به همین خاطر به این نام گفته می‌شوند. معمولاً Zygoptera فعالیت پروازی و تغذیه‌ای زیادی ندارند و حرکت زیبای رقص مانندی بر فراز جریان آب دارند.

در Anisoptera بالهای عقبی معمولاً عریضتر از بالهای جلویی اند و در حین استراحت به صورت گسترده نگه داشته می‌شوند. فعالیت پروازی و تغذیه‌ای زیادی در این گروه دیده می‌شود این گروه می‌توانند مسافت‌های زیادی را نسبت به زادگاه خود طی کنند و حتی در گونه‌هایی در ارتفاع زیاد و مدت طولانی در حالتی مشابه بال زدن و سر خوردن پرواز کنند. در این گروه بعضی اعضا فعالیت شبه مهاجرت و مهاجرت دارند.

از گذشته تا به امروز مشاهده و بررسی بالها و شکل رگبالها وسیله مناسبی در طبقه‌بندی گروه‌های Odonataبوده است. شکل بال و لکه بالی و فرمهای رنگ آمیزی آنها می‌تواند اطلاعات مفیدی از گروه‌ها را به ما بدهد.


جفت گیری و تولید مثل

معمولاً رفتار خاص تولید مثلی و رقص ویژه در میان برخی خانواده‌ها دیده می‌شود Calopterygidae,Chlorocyphidae, Euphaeidae, Hemiphlebiidae, Platycnemididae,Libellulidae

وجود نرها با رنگ درخشان و هنر نمایی آنها و سیله مناسبی برای جلب ماده است.

حشره نر قبل از یافتن جفت مناسب سلولهای جنسی رابه بند دوم و سوم شکم و محل اندام ثانویه جنسی منتقل می‌کند پس از پیدا کردن ماده مناسب با زائده انتهای شکم گردن ماده را گرفته و هر دو حشره با هم پرواز می‌کنند حشره ماده شکم خود را خمیده می‌کند و با تماس دادن روزن جنسی، سلولهای جنسی نر را جمع‌آوری می‌نماید.

Zygoptera و برخی از Anisoptera تخمهای خود را در بافت‌های گیاهی می‌گذارند. در این حالات ماده دارای اندام تخم‌گذار ویژه جهت نفوذ به بافت گیاهی است.

در گروهی که تخم‌ها را به درون بافت گیاهی انتقال می‌دهند شکل تخمها دوکی شکل است و در نمونه‌هایی که تخمها به صورت آزاد در آب رها می‌شوند شکل تخمها گرد هستند. تخمها معمولاً در حین عبور از اندام تناسلی ماده در هنگام تخم‌گذاری بارور می‌شوند و فرایند جنین زایی فوراً پس از آنکه تخمها گذاشته شدند رخ می‌دهد.

رنگ تخمهای بارور شده از سفید کرم رنگ یا خاکستری کم رنگ به قهوه‌ای قرمز کم رنگ یا خاکستری پر رنگ تغییر می‌کند. هرچند که رنگ تخم‌ها در این مرحله در بعضی گونه‌های حاره‌ای روشن می‌باشد (مانند آبی، سبز، صورتی)

جنین‌ها تحت نمو مستقیم از۵ تا۶۰ روز از تخم خارج می‌شوند؛ و ممکن است در شرایط نا مساعد آب و هوایی وارد دیاپاوز شوند و بین ۸۰ تا ۲۰۰ روز از تخم خارج شوند وهمه این موارد به دما و شرایط آب و هوایی وابسته است.

مرحله لاروی

معمولاً نخستین اینستار از طول دوره کمی برخوردار است و پیش لارو نام دارد و در آن تغذیه‌ای انجام نمی‌شود و پاها به ندرت کاربردی دارند. بسته به دمای آبی که تخم درآن گذاشته شده است این مرحله ممکن است از چند ثانیه تا چند ساعت به طول بینجامد. دومین اینستار پوست اندازی پیش لارو در بیشتر گونه‌ها زمانی انجام می‌شود که تخم در انتهای شکم است. گونه‌هایی وجود دارند که بیرون آمدن آنها در کنار خطوط آبی است و پیش لارو خودش را از تخم بیرون کشیده و به درون آب می‌پرد. اینستار دوم مقداری زرده در روده میانی خود ذخیره دارد که برای یک یا چند روز غذا را تأمین می‌کند تا جانور با نحوه تغذیه شکارگری سازش یابد. آنها معمولا رنگ پریده هستند و در طول اینستارهای بعدی تیره‌تر می‌شوند.

تعداد اینستارها معمولاً بسیار متفاوت است و ممکن است از ۹ تا ۱۷ بار باشد اما در اغلب گونه‌ها بین۱۱ تا ۱۳ مرتبه است (بسته به گونه و دما) علاوه بر آن طول دوره اینستارها نیز بسیار متفاوت و وابسته به شرایط است.

رشد در فواصل بین پوست اندازی‌ها که دارای انعطاف‌پذیری است انجام می‌شود.

لارو دارای کمی شباهت به بالغین است همچنین دارای یک اندام مخصوص شکار می‌باشد که در واقع آرواره تخصص یافته است و همانند یک انبر سریع برای گرفتن شکار به کار می‌رود. لارو شکارگر فعالی بوده و بسیاری از جانوران از ماهی‌های کوچک و نوزاد قورباغه تا لارو دوبالان و... را شکار می‌کند. تنفس در محیط آبی به وسیله آبشش‌ها انجام می‌شود که ساختاری خاص دارند و پس از منشعب شدن بسیار اکسیژن دریافتی را به سلولها می‌رسانند

لارو Zygoptera به وسیله سه زائده برگ مانند به نام آبشش‌های تراکه‌ای تنفس می‌کند که می‌تواند در حرکت جانور هم مورد استفاده قرار گیرد.

لارو Anisoptera دارای آبششی در رکتوم است و آب به داخل رکتوم کشیده شده که دارای دیواره نازک می‌باشد و به وسیله تراکه آ و تراکئول زیادی پوشیده شده. تبادلات انجام شده سپس با فشار بیرون داده می‌شود. علاوه بر نقش تنفسی این اندام حالت حرکت Jet propulsion را فراهم می‌کند.


دگردیسی

دوران لاروی دوره طولانی زندگی است و عواملی مانند دما و موقعیت‌های مختلف در طول آن دخیل هستند اما معمولاً از یک سال تا پنج یا شش سال بر حسب گونه به طول می‌انجامد. معمولاً فصول سرد سال در حالت لاروی سپری می‌شود.

برخی قسمت‌ها در طی دگردیسی تغییرات خاصی دارند مثلاً تعداد قطعات شاخک‌ها و پالپ‌ها و خارهای پرمنتال افزایش پیدا می‌کند. پروتو برنس پشتی در سر در اوایل اینستار ناپدید می‌شود، چشمان مرکب بزرگ شده، الگوهای رنگی نمو می‌یابد و عناصر جنسی گناپوفیز ظاهر می‌شوند. پایه بالها معمولاً در اینستارهای وسطی پدیدار می‌شود و سریعتر از هر نقطه دیگر بدن رشد می‌کند.

نهایتاً در اینستار آخر هنگامی که نمو لارو کامل شده است، به زمان یک هفته یا بیشتر برای دگردیسی نیاز دارد. پایه بالها شروع به قطور شدن می‌کند. اینستار آخر معمولاً آب را ترک نمی‌کند تا روز به سمت دگردیسی پیش رود، در این لحظه جانور بالغ از میان پوسته اینستار آخر بیرون می‌آید. مهمترین نیاز سنجاقک‌ها در این لحظه یافتن جایگاه مناسب است چسبیدن محکم به این جایگاه برای دگردیسی موفق لازم است. این جایگاه ضروری هر چیز فیزیکی می‌تواند باشد که به صورت عمودی یا افقی خارج از محیط آب است مانند صخره‌ها گیاهان و حتی مواد صنعتی و ساختگی.

مدت کوتاهی پس از ترک آب در پناه مناسب، پوشش را در طول خط پشتی میانی سینه پاره می‌کنند و سینه بالغ را از این راه باریک به بیرون می‌کشند. سپس قطعات پوششی سر پدیدار می‌شود و سر و سینه با هم خارج می‌شوند. مدت کوتاهی پس از آن پاها، بالها و قسمت جلویی شکم ظاهر می‌شود.

سنجاقک‌ها در حالتی که به وسیله پاها خود را نگه داشته‌اند ۱۰ تا ۲۰ دقیقه به حالت بی حرکت و معکوس سطح می‌مانند. معمولاً توده جمع شده بالها گسترده شده و همراه با افزایش طول شکم ادامه می‌یابد. هر فرایند حدود ۱۵ دقیقه زمان می‌گیرد.

بالها شفاف می‌شوند و قطرات آب از مخرج دفع می‌شود و شکل لوله‌ای بیشتری به شکم می‌دهد و به آرامی شکل بالغ به خود می‌گیرد. بالها به خوبی گسترش یافته‌اند و شروع به لرزش می‌کنند. کل این فرایند از ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت به طول می‌انجامد.

اکولوژی تغذیه

فرم شکارگری در دو مرحله زندگی همراه با فعالیت ویژه و اندامهای خاص همراه است. لاروها با لب پایینی انبر مانند و بالغین با شکل خاص پاها که همانند سبد آرایش یافته باعث گرفتار کردن شکار و جلوگیری از فرار طعمه می‌شود حشرات کوچکتر در برخی موارد مستقیماً وارد دهان می‌شوند و بزرگترها با پاها که خاص شکارگری اند صید شده و با آرواره‌های نیرومند خرد می‌شوند. شکل پاها ممکن است برای جمع‌آوری راحت تر دارای خارها و زوائد خاصی باشد. آرایش پاها به فرم سبد مانند گیر انداختن شکار را راحت می‌کند. چشمها در بالغین بسیار بزرگ اند و تقریباً همه طرف را می‌بینند. شکار معمولاً به وسیله حرکت شناسایی می‌شود. بالها بسیار کارامد و قدرتمندند و شکار در حین پرواز با مانور مناسبی انجام می‌شود.

شکارگری لارو با لب پایینی که دارای ۲ قلاب متحرک در انتهاست و به سرعت به طرف طعمه نشانه می‌رود انجام می‌شود. لارو معمولاً در شکار بی‌مهرگان آبزی به ویژه لارو دوبالان نقش مهمی دارد.

وضعیت حفاظتی

از بیش از ۵۵۰۰ گونه شناخته شده Odonata تعداد ۱۳۷ مورد آن در لیست قرمز IUCN قرار دارند. ۲ مورد منقرض شده، ۱۳ مورد در خطر بحرانی قرار دارند، ۵۵ مورد در خطر، ۳۹ مورد بدون حفاظت، ۱ر مورد در خطر کمتر و ۱۱ مورد بدون خطر در نظر گرفته شده‌اند. اما وضعیت بسیار روشنی در این مورد وجود ندارد

جهت حفاظت بیشتر باید مطالعه اساسی بر روی پراکندگی گونه‌ها و ریستگاه‌ها صورت گیرد تا روشن‌تر با این مسئله برخورد شود. دانش ما درباره این موارد ناچیز است. با کسب اطلاعات قوی تر می‌توان گونه‌های حساس را شناسایی نمود و تحت تدابیر حفاظتی بیشتری قرار داد. حفاظت طبیعی سنجاقک‌ها در ژاپن، اروپا و آمریکا وجود دارد. راه‌های خاصی برای مشکل حفاظت منطقه‌ای در آفریقا و استرالیا و هند وجود دارد اما بسیاری از مناطق با تعداد زیاد گونه‌های خاص در مناطق حاره‌ای وجود دارد که بدون حفاظت زیستگاه است. در ژاپن زیستگاه‌های مصنوعی برای حمایت از این حشرات ساخته شده است که یک نمونه بسیار مناسب از حفاظت شمرده می‌شود.


انسان‌ها و Odonata

از گذشته نامهای خاصی به سنجاقک‌ها می‌دادند مانند سوزن کوچک شیطان یا گزنده اسب‌ها ویا شاهین پشه‌ها. در مورد سوزن شیطان یک اعتقاد خرافی وجود دارد که سنجاقک‌ها وارد چشم و گوش کودک خواب می‌شوند. نام شاهین پشه‌ها شاید مربوط به تغذیه بالغین از پشه‌ها و حشرات مشابه باشد. لازم به گفتن نیست که این حشرات کاملاً مفید و بی آزار هستند. نامZygoptera) Damselfly) به علت پرواز رقص وار و معلق زیبای آنها بر فراز آب به آنها داده شده است. در اعتقادات خرافی به آنها دکتر مار هم می گفتند زیر اعتقاد داشتند زخم‌های بدن مار را بهبود می‌بخشد و از او نگه داری می‌کند

این حشرات با تغذیه از فرم بالغ و لاروی عوامل ناقل بیماری مانند دوبالان خاص و ... کمک بزرگی به انسان و طبیعت و کنترل طبیعی گونه‌های خاص می‌کنند. همچنین آنها در شناسایی کیفیت آب شیرین و تازه فوق‌العاده‌اند.

در اعتقادات به عنوان حشرات شکست ناپذیر و جاویدان از آنها یاد می‌شود. سنجاقک‌ها سمبل مورد علاقه جنگجویان ژاپنی بودند نام قدیمی یک جزیره ژاپن Akitsushima به معنی جزیره سنجاقک‌ها بود.

مهاجرت!

سنجاقک‌ها می‌توانند مسیرهای طولانی را همچون پرندگان مهاجرت کنند. محققین دریافتند که شباهت بسیار زیادی بین مهاجرت پرندگان و سنجاقک‌ها وجود دارد.

به نظر می‌رسد این حشرات در بدن خود ذخیره چربی ساخته و منتظر وزش باد مناسب برای پرواز می‌شوند. درطول سفر استراحت کرده و درصورت گم کردن مسیر آن را دوباره جهت یابی می‌کنند. آنها دقیقاً همان مسیر پرندگان را برای مهاجرت می‌پیمایند. هر سنجاقک می‌تواند بطور متوسط روزانه حدود ۱۶۰کیلومتر پرواز کند. مارتین میکو لسکی پروفسور زیست‌شناس دانشگاه پرینستون نیوجرسی سرپرستی این تحقیق را به عهده داشت. این گروه تحقیقاتی مطالعات خود را برروی سنجاقک‌های سبز که یک گونه از سنجاقک‌های مهاجر هستند و در هر تابستان به طرف شمال آمریکا و کانادا و در هر پائیز به طرف جنوب مهاجرت می‌کنند آغاز کرد. این حشرات توسط فرستنده‌های بسیار کوچکی که که حدود سه دهم گرم وزن داشتند و با چسب به آنها وصل شده بود دنبال می‌شدند. این تیم تحقیقاتی چهارده سنجاقک را در طول دوازده روز توسط هواپیما دنبال کردند و دریافتند که اعمال و رفتار آنان در طول سفر شبیه پرندگان مهاجر می‌باشد. حشراتی که مسیر خود را گم می‌کنند به اشتباه خود پی برده و سریعاً دوباره جهت یابی کرده و راه اصلی را دنبال می‌کنند. محققین معتقدند که این حشرات احتمالاً خط ساحلی دریا را راهنمای پرواز خود قرار می‌دهند و در کنار ساحل و یا خط الراس کوه‌ها گرد هم جمع می‌شوند و با استفاده از قطب نمای مغناطیسی که در بدنشان وجوددارد مسیر را رهیابی می‌کنند. مهاجرت سنجاقکها بر خلاف پرندگان یکطرفه است و این بدین معناست که فرزندان سنجاقک‌هایی که در پاییز به سمت جنوب حرکت کرده‌اند در بهار به سمت شمال سفر می‌کنند؛ و سرانجام اینکه از میان ۲۵۰۰ گونه از این حشرات تنها ۵۰ نوع آن همانند پرندگان به مهاجرت می‌پردازند و راز علت سفر طولانی آنها تا کنون ناشناخته مانده است.

زنجرک

به گونه‌های مختلف حشرات از خانواده Cicadellidae زنجرک گفته می‌شود. حشرات این خانواده در سرتا سر جهان پراکنده هستند و تاکنون بیش از 20000 گونه از آنها شناسایی شده است. زنجرک‌ها از آفات عمومی محصولات کشاورزی به ویژه در نواحی گرمسیر و نیمه‌گرمسیر هستند. این حشرات ناقل مهم ویروس روی اعضای مختلف خانواده بادنجانیان، از جمله توتون، گوجه فرنگی، بادمجان ،سیب زمینی و فلفل قرمز هستند.



ویژگیحشره کامل به رنگ سبز تا زرد مایل به قهوه‌ای دیده می‌شود. طول زنجرک کامل حدود ۳.۵ میلیمتر است. تخم‌ها کشیده و حدود یک میلیمتر طول دارند. رنگ آنها سفید مایل به زرد و معمولاً در داخل رگبرگ‌ها یا پهنه برگ قرار داده می‌شوند. پوره‌های زنجرک کوچک و حدود یک میلیمتر طول دارند و به رنگ‌های مختلف مانند قهوه‌ای، زرد، نارنجی و سیاه دیده می‌شوند.زنجرک ها از چمن، درختچه ها یا درختان تغذیه می کنند. آنها از پاهای عقب خو برای پریدن استفاده می کنند و زیر شکم از زائده های مو مانند که به عنوان یک دافع آب و حامل فرومون عمل می کند پوشیده شده است. برخی از آنها ناقل ویروس ها ، باکتری ها یا فیتوپلاسما هستند. خانواده Cicadellidae از طیف گسترده ای از گیاهان استفاده می کنند که به جز چند گونه اندک که هم از گیاهان تغذیه می کنند و در شرایط خاص از شته ها نیز تغذیه می کنند. برخی ویژگی خانواده Cicadellidae : دارای پاهای عقبی بلند هستند. دارای دوچشم ساده در جلو یا بالای سر هستند. پنجه پاها از سه قسمت تشکیل شده است . بالهای جلویی ضخیم نیستند. 

این حشرات بسیار فعال هستند و با قطعات دهانی مکنده از شیره های گیاهی تعذیه می کنند. گونه های خانواده Cicadellidae که جزو آفات کشاورزی قابل توجه است شامل : زنجرک چغندرقند (tenellus Circulifer)، زنجرک سیب زمینی (fabae Empoasca)، زنجرک خالدار (rufofascia Sophonia)، تیرزن ماهر سبز-آبی (atropunctata Graphocephala)، تیرزن ماهر بال شیشه ای(Homalodisca vitripennis)، زنجرک قهوه ای (Orosius orientalis )، زنجرک ذرت (Cicadulina mbila)، زنجرک سیب سفید (Typhlocyba pomaria). زنجرک چغندرقند (tenellus Circulifer) .

زنجرك هاي سيب زميني

Empoasca decipiens

Empoasca meridiana

Circulifera tenellus

Circulifera opacipennis

(Hom : Cicadellidae )

اين گونه ها در سال هاي اخير در مزارع چغندر بذري و ريشه اي كرج ، خراسان ، فارس و همدان شيوع پيدا كرده و ممكن است در ساير مناطق نيز طغيان كنند . كريم زاده و همكاران (1377) 22 گونه زنجرك از استان اصفهان جمع آوري و شناسايي كرده اند كه گونه هاي مذكور نيز در اين مجموعه وجود دارند .

زنجرك ها از آفات عمومي محصولات به ويژه در نواحي گرمسير و نيمه گرمسير مي باشند . اين حشرات از آفات مهم سيب زميني در مناطق مختلف توليد اين محصول در دنيا و ايران هستند . جنس اصلي خسارت زننده در مزارع سيب زميني Empoasca است كه گونه هاي آن متعدد بوده و شايع ترين گونه E. decipiens مي باشد (حبيبي و همكاران ، 1383 )

مناطق انتشار

زنجرك E. decipiens در اكثر نقاط اروپا ، تونس ، اردن ، لبنان ، اسراييل ، ايران ، روسيه ، افغانستان و تركيه با تراكم بالا مشاهده شده و در ايران نيز تاكنون از استان هاي تهران ، اصفهان ، زنجان ، خراسان (بهداد ،1381) خوزستان ، كرمان ( خيري،1369) ، چهرمحال و بختياري ( شهر كرد ، نافچ ،بن ، وردنجان ، فرج شهر ، چهارتخته ، بلداجي ) (سيد الاسلامي و همكاران 1365 و حق شناس و خواجه علي ، 1379 ) و همدان گزارش شده است .

حق شناس و خواجه علي (1379) در بررسي فون زنجرك هاي استان چهارمحال و بختياري 18 گونه را جمع آوري و شناسايي كردند كه در اين بين زنجرك E. decipiens ، 2/97 درصد جمعيت زنجرك هاي مزارع سيب زميني استان را به خود اختصاص داده بود .

گياهان ميزبان

E. decipiens گونه غالب سيب زميني كاريهاي داران و اصفهان بوده و در بين 22 گونه زنجرك جمع آوري شده تراكم و پراكنش بيشتري داشته است (خواجه علي و همكاران ، 1377) و به زنجرك سيب زميني معروف مي باشد . اين گونه نسبت به بقيه آفات سيب زميني بر روي اين محصولات مشكلات كمتري ايجاد مي كند و علاوه بر سيب زميني روي گياهان ديگري نظير چغندر قند ، يونجه ، شبدر ، مو ، انگور فرنگي ، تمشك ، لوبيا و حتي درختان ميوه مختلف ديده مي شود . تا كنون بيش از صد ميزبان گياهي براي اين گونه گزارش شده است .

شكل شناسي :

حشره كامل

حشرات كامل به رنگ سبز و رنگ تقريبي 3 ميليمتر هستند كه عرض سر و قفسه سينه آنها برابر است . در طرفين سر داراي يك جفت چشم مركب درشت و شاخك هاي مويي هستند . بال هاي رويي سبز نيمه شفافند ولي بال هاي زيري كاملا شفاف مي باشند . طول بال ها از انتهاي شكم تجاوز مي كند . افراد ماده در انتهاي شكم داراي تخمريز خنجري شكل مي باشند كه به وسيله آن تخمهاي خود را در زير اپيدرم در داخل بافتهاي برگ مي گذارند .

تخم

تخم هاي زنجرك كشيده ، به شكل دانه برنج و كمي خميده هستند . رنگ تخم ها در ابتداي تخمگذاري سبز است ولي پس از گذشت چند روز ، زرد شده و در موقع باز شدن دو لكه قرمز رنگ كه همان چشمهاي پوره ها است در قسمت فوقاني تخم ها در زير پوست داخل بافتهاي گياه گذاشته مي شوند ، لذا قابل رويت نمي باشند .

پوره

پوره هاي سن اول كه تازه از تخم خارج مي شوند به طول يك ميليمتر و به رنگ سبز روشن بوده و اكثرا فاقد بال هستند ، ولي با پوست اندازي و افزايش سن پوره ها به تدريج بالها ظاهر مي شوند . پوره ها در سطح زيرين برگها مستقر شده و از شيره سلولها تغذيه مي نمايند .

خسارت

يكي از مسائل كشت سيب زميني واريته كوريما در استان هاي اصفهان و چهار محال و بختياري ايجاد سوختگي در برگ ها است . كمبود پتاس ، بيماريهاي ويروسي و قارچي و حشرات از جمله زنجرك ها به عنوان عوامل ايجاد سوختگي مطرح هستند ، علائم خسارت اين زنجرك با ايجاد لكه هاي سفيد و به دنبال آن لكه هاي سوخته در سطح برگ ، پيچيدگي و سوحتگي لبه برگ و نهايتا سوختگي تمام برگ آشكار مي گردد (سيدالاسلامي و همكاران ،1365 ). خسارت اين آفت بسته به نوع گياه ، مرحله رشدي ميزبان و تراكم جمعيت حشره متفاوت است . حشرات كامل و پوره ها خرطوم خود را به داخل نسوج برگها فرو برده و شيره گياهي را مي مكند كه در نتيجه برگهاي خسارت ديده به رنگ زرد و قهوه اي توام با لكه هاي سبز در آمده ، اعمال حياتي گياه مختل و بوته هاي آسيب ديده ، تضعيف مي شوند . مثلا در بادمجان محل تغذيه حشره از برگ به صورت لكه زرد رنگ پريده درمي آيد . حاشيه برگهاي آلوده نيز پيچيده و قهوه اي رنگ مي شوند . در تراكم بالا نيز بوته خشك مي گردد . اين حشره در روي چغندر ناقل بيماري پيچيدگي چغندر (كرلي تاپ) است . (خيري،1369؛سيدالاسلامي و همكاران،1365)

زيست شناسي

اين آفت زمستان را به صورت حشره كامل ( ماده هاي بارور ) در زير برگ هاي خشك شده و بوته هاي ميزبان و ساير علف هاي هرز مي گذراند . در اواسط اسفند ماه ، پس از مساعد شدن هوا پناهگاه هاي زمستاني را ترك كرده و در روي علف هاي هرز مستقر مي شود و شروع به تغذيه و سپس تخم ريزي مي نمايند . تخم ها پس از 18 تا 24 روز باز شده و پوره هاي سن 1 خارج شده و بلافاصله شروع به تغذيه از شيره برگ مي كنند . پوره ها پس از 5 مرتبه تعويض پوست به حشره كامل تبديل مي شوند . دوره زندگي يك نسل بسته به دما و رطوبت محيط فرق مي كند ، به طوريكه اين دوره در بهار حدود 50 روز طول مي كشد . زنجرك سيب زميني 4 نسل در سال توليد مي كند كه نسل اول آن مهمترين نسل خسارت زا به چغندر بذري است ، ولي از نسل دوم به بعد در روي سيب زميني متمركز مي شود . اين آفت در منطقه نهر خلج داران 2 نسل در روي سيب زميني ايجاد مي كند (سيدالاسلامي و همكاران،1365).

روش هاي كنترل

الف- زراعي

1-كنترل علف هاي هرز داخل و اطراف مزرعه.

2-كشت بهاره دير هنگام .

ب-شيميايي

سمپاشي بايد هنگامي انجام گيرد كه پوره ها از تخم بيرون آمده باشند كه اين موقع تقريبا مصادف با اواسط فروردين ماه بعد است .

در اين زمان ، براي كنترل اين آفت مي توان از سمومي نظير مالاتيون 57% به ميزان 2 ليتر در هكتار ، گوزاتيون 20% به ميزان 2 ليتر در هكتار و فوزالون 35% به مقدار 3-5/3 ليتر در هكتار استفاده نمود .

ملخ

مَلَخ‌ها جاندارانی از دودمان بندپایان رده حشرات، راسته راست‌بالان و زیرراسته ملخی‌ها (Caelifera) هستند.
گریز از خطر

همه حشرات به وسیله پرواز کردن از خطر فرار می‌کنند، اما ملخها و جیرجیرکها جهش نیز می‌کنند. این حشرات دارای پاهای جهنده در عقب بدن خود هستند. این حشرات معمولاً می‌توانند ۱ متر (۳ پا) یا بیشتر جهش کنند. ملخها و جیرجیرکها دارای آروارههای قوی هستند و عموماً از گیاهان تغذیه می‌کنند. در طول فصل زادآوری (تولید مثل)، آنها صداهای بلند از خود در می‌آورند و این کار را به‌وسیله مالیدن اعضاء بدنشان به یکدیگر انجام می‌دهند.

ملخها بیشتر عمر خود را روی زمین می‌گذرانند اما آنها قادرند بعد از جهش از روی زمین با قدرت پرواز کنند. چهار عدد بالهای جلویی ضخیم و محکم می‌باشند، اما بالهای عقب نازک و نیمه شفاف هستند و در طول پرواز مثل یک بادبزن می‌شوند.

ملخ جهنده چمنزار مثل تعداد زیادی از فامیلهایش، دارای پاهای عقبی بزرگ بوده که آنها را برای جَستن به کار می‌برد. در عین حال، او برخلاف بیشتر ملخهای دیگر قادر به پروار نیست، چرا که فاقد بالهای مناسب برای پرواز است. ملخ جهنده چمنزار در اواخر پاییز می‌میرد. تخمهای آنها در طول زمستان زنده می‌مانند و در بهار سال بعد نسل جدیدی از این ملخها را بوجود می‌آورند.


ملخ‌های آسیایی

ملخهای بالدار مهاجر آسیایی آفریقایی از خانواده ملخهای جهنده صدادار هستند.آنها در گروههای بزرگ زندگی می‌کنند. بزرگ‌ترین گروه ملخها که تا کنون ثبت شده، در سال ۱۸۷۵ در نبراسکا دیده شده، که در حدود بیش از ۱ هزارمیلیارد ملخ بالدار در کنار هم وجود داشته‌است. جیرجیرک زیرزمینی بیشتر عمر خود را زیر زمین می‌گذراند. صدای آنها از همه حشرات بلندتر و در فاصله بیش از ‎۱/۶ کیلومتر (یک مایل) صدای آنها قابل شنیدن است.اندام تنفسی ملخ نای او است وبدین صورت تنفس می‌کند.

ژنتیک و تعیین جنسیت

در ملخ ها تعداد کروموزوم های X جنسیت را تعیین می کند ماده دو کروموزوم X (الگو:XX) و نر یک کروموزوم X (الگو:XO) دارد برای همین هم عدد کروموزومی نر و ماده متفاوت است ( ماده 2n=24 / نر 2n=23 ) در ملخ نر هنگام میوز 11 تتراد تشکیل می شوند و کروموزوم X تتراد تشکیل نمی‌دهد برای همین سلول های حاصل از میوز ملخ نر دارای عدد کروموزومی متفاوت هستند ( n=11 / n=12 ) سلول 12 کروموزومی دارای X و سلول 11 کروموزومی بدون X است در جمعیت ملخ ها ، ملخ نر جنسیت زاده ها را تعیین می کند.

دگردیسی ملخ

ملخ یکی از جانورانی است که دگردیسی ناقص دارد. ملخ زمانی که از تخم در می‌آید( نَمف ) شبیه جانور بالغ است با این تفاوت که تولید مثل نمی‌کند، بال ندارد و کوچکتر است.

حلیت ملخ

در دین اسلام خوردن ملخ حلال است (رک. رساله‌های توضیح المسائل بخش احکام خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها)

شگفتی های زندگی ملخ

از جمله حشره هایی که درباره چگونگی آفرینش آن، در نهج البلاغه سخن به میان آمده، ملخ است.

امیرالمؤمنین علی علیه السلام در خطبه ۱۸۵ نهج البلاغه، انسان ها را به شگفتی های موجود در این حشره توجه می دهد و می فرماید: ” و اگر بخواهی درباره ملخ سخن بگویی بگو که خداوند برای او دو چشم سرخ رنگ و دو حدقه همچون دو قرص ماه آفریده و گوش پنهان و دهان مرتب و متناسب به او بخشیده است. خداوند برای او حسّ قوی و دو دندان که با آنها (ساقه و شاخه گیاهان و برگ های درختان را) می چیند و دو داس که با آنها (ساقه ها و برگ های مورد نظر را) می گیرد، قرار داده است. کشاورزان برای زراعت خود، از آنها می ترسند، ولی هرگز قادر بر دفع آنها نیستند . اینها همه در حالی است که تمام پیکر او به اندازه یک انگشت باریک نیست. “

 

دانشمندان، حشره ها ( این موجودات شگفت ) را بر سه گونه تقسیم کرده اند:
۱ – گروهی که خدمت گزار انسان ها هستند، مانند زنبوران عسل.
۲- حشراتی که بی آزارند و در ظاهر نه خدمتی دارند و نه زحمت و دردسری.
۳- حشره هایی که می توانند جزو آفت ها و بلاها به شمار بیایند، مانند ملخ

گاهی دسته های ملخ، همچون تکه های بزرگ ابر در آسمان ظاهر می شوند و ناگهان بر باغ ها و زراعت های وسیع فرود می آیند و در مدت کوتاهی، ساقه های گیاهان و شاخه ها و برگ ها را می خورند و بیابانی خشک یا درختانی عریان از هرگونه برگ و میوه، از خود به یادگار می گذارند.

 

حتی گاهی با طیاره ی سم پاشی و وسایل دیگر به مبارزه با آنها برمی خیزند، تنها در بعضی از موارد ممکن است توفیقی در نابودی ملخ ها نصیب شان شود. اگر حمله ملخ ها شدید باشد، وسایل امروز نیز توان مبارزه با آنها را ندارد. به این ترتیب، بار دیگر قدرت نمایی پروردگار و عجز و ناتوانی انسان به نمایش گذاشته می شود.»

ملخ، یکی از حشره های شگفت انگیز آفرینش است. موجودی است که به طور عادی، بدون هیچ مزاحمتی در گوشه و کنار مزرعه ها، باغ ها، دره ها و کوه ها زندگی می کند، ولی هنگامی که فرمان مرموزی به آنها داده می شود، به سرعت به صورت دسته های بزرگ در آسمان به پرواز درمی آیند و بر هر زراعت و باغی که فرود آیند، آن را نابود می کنند.

به گفته برخی از دانشمندان، ملخ، موجود عجیبی است که هر بخشی از اعضای او، به حیوانی شبیه است: صورتش همچون صورت اسب، چشمانش مانند چشمان فیل، گردنش همانند گردن گاو، شاخک هایش چون شاخ های گوزن، سینه اش شبیه سینه شیر، شکمش مانند شکم کژدم، بال هایش چون بال های عقاب، ران هایش همانند ران های شتر، پاهایش همچون پاهای شترمرغ و دم او چون دم مار است . به راستی کدام خالق یگانه می تواند چنین موجود شگفتی را بیافریند؟


ملخ، دو زوج چشم مرکب و سه چشم بسیط دارد. چشم های مرکب او، از چهار هزار قسمت تشکیل شده و هر یک ساختمان مخصوص به خود را دارد و از مجموع آنها، چشم مرکب با دید واحد تشکیل می شود.
سینه اش از سه حلقه و شکمش از ده حلقه شبیه به یکدیگر شکل گرفته است. ملخ دو جفت بال دارد. یک جفت از بال های او که در جلو او قرار دارد، سفت و سخت است و به صورت قابی است که در پرواز به کار نمی رود و کارش، تنها حفاظت از بال های ظریف پرواز است. رشد پاهای عقب ملخ زیاد است و به همین سبب، کمک خوبی برای جهش و پرش اوست.

 

اندامهای حسی

-موهای حسی موجود در شاخکها ، دهان ، دنباله‌های شکمی و قطعات انتهایی پا
- اندامهای رویایی در شاخکها قرار د ارد.
-اندامهای چشایی روی زایده‌های حسی قرار دارد.
- چشمهای ساده
-اندام شنوایی که از یک پرده صماغ کشیده‌ای تشکیل یافته است که با الیاف عصبی حسی متصل است.

 

دستگاه تولید مثل ملخ

جنس نر و ماده از هم جداست دستگاه تناسلی نر شامل بیضه (دو عدد) و لوله‌های بسیار باریک که به مجرای دابران ملحق می‌شود. مجرای دابران به یک مجرای انزالی می‌پیوندد و به این مجرا غده‌هایی وصل می‌شود و این مجرا به هنگام جفت‌گیری به خارج باز می‌شود.

 

در حیوان ماده هر تخمدان از چندین لوله مواد تخم باریک شونده درست می‌شود. که در آن تخمکها تشکیل و خود به یک تخم راهه اتصال می‌یابد و لوله تخم‌راهه باهم یکی شده و یک مهبل میانی تشکیل می‌دهد که به طرف عقب امتداد می‌یابد و به یک جسم نطفه‌ای کوچک یا کیسه ذخیره اسپرماتوزوئید می‌پیوندد و جام نطفه‌ای در موقع جفت‌گیری اسپرم دریافت کرده و ذخیره می‌نماید. منفذ دستگاه تناسلی ماده در سطح شکمی به خارج مربوط می‌شود.


ملخ ها در فصل تابستان یا بهار، تخم ریزی می کنند و آنها را در سوراخ هایی از زمین که خود به وجود می آورند، قرار می دهند. نوزادان پس از بیرون آمدن از تخم، بسیار پرخور و حریصند و آنچه را سر راه خود بیابند، می خورند.

 

ملخ، از لحظه بیرون آمدن از تخم تا کامل شدن و به پرواز درآمدنش، شش بار تغییر شکل می دهد و این، از شگفتی های آفرینش اوست.گفتنی است، توده های ملخ، گاهی به قدری زیاد و گسترده می شوند که هزاران کیلومتر مربع از آسمان را می پوشانند.ملخ ها، مظهر دانایی و قدرت خداوندند . آنها در عین کوچکی جثه شان، می توانند مزرعه ها باغ ها را به سرعت نابود کنند و با این حرکتشان، بشر را متوجه ناتوانی خود و قدرت پروردگارشان سازند.

کفش‌دوزک

پينه دوز یا کفشدوزک با نام تیره کوکسینلیدها، جزء سوسک‌ها به حساب می‌آیند و اندازه‌ای معادل ۰.۸ تا ۱۸ میلیمتر دارند. آن‌ها معمولاً به رنگ زرد، نارنجی، یا قرمز با لکه‌های کوچک سیاه بر روی بال‌پوششان، پاهایی سیاه رنگ و دارای دو شاخک در سر هستند. با تقریباً ۴۵۰۰ گونه، افراد خانوادهٔ کفش‌دوزک‌ها از قدیم نشانه بخت و اقبال بودند.


سودمندی

پينه دوز برای زیست‌بوم بسیار سودمند است و آن‌ها را در کشاورزی رایج و بیشتر کشاورزی زیستی برای از میان بردن آفات و قارچ‌ها به کار می‌گیرند. کفش‌دوزک‌ها به‌ویژه در از بین بردن شته‌ها، یا شپش‌های گیاه بسیار مؤثرند و می‌توان از آن‌ها به‌عنوان روش دفع آفات بیولوژیک استفاده کرد. اما کفش‌دوزک‌هایی نظیر سوسک کدو و سوسک سویا نیز وجود دارند که به جای حشرات،‌ گیاهان خوراکی را می‌خورند و آسیب قابل توجهی به باغ‌ها می‌رسانند.

انواع مختلف مفید و مضر کفش‌دوزک‌ها در ظاهر جذابند. این موجودات به نسبت کوچک، بیضی پهن یا نیم دایره هستند. گونه‌های بسیاری از گونه‌های کفش‌دوزک‌ها لعاب دارند، با سایه‌های مختلفی از قرمز و لکه‌های سیاه، معمولاً این موجودات شته‌خوار هستند. سایر گونه‌ها سیاه با لکه‌های قرمزند که بسیاری از این‌ها به پولک‌داران حمله می‌کنند. کفش‌دوزک‌های گیاه‌خوار بیشتر به رنگ زرد با لکهٔ سیاه هستند.

تخم گذاری

کفش‌دوزک‌ها برای تخمگذاری شته‌ها را شکار کرده و تخم‌های خود را در داخل شکم شته ها قرار می‌دهند. تخم‌های کفشدوزک، از مواد غذایی داخل شکم شته‌ها تغذیه نموده و رشد می‌کنند.

آشنایی با کفشدوزک ها

کفشدوزک ها گونه های مختلفی دارند که هر کدام به نوعی جذاب و دیدنی هستند و به نوعی می توان گفت به عنوان آفت خوارانی سیری ناپذیر یکی از حشرات مورد علاقه کشاورزان نیز می باشند.این مقاله خواندنی در باره گونه های مختلف کفشدوزک ها می باشد که بسیار جالب و کامل بررسی شده است.

کفشدوزک

رده :حشره
غذا :گیاه خوار و گوشت خوار (همه چیز خوار)
طول عمر در حیات وحش :2 تا 3 سال
اندازه :8 تا 10 میلی متر


بسیاری از مردم کفشدوزک ها را به دلیل رنگ های زیبا و ظاهر خال خالی شان دوست دارند. ولی کشاورزان آن ها را به خاطر اشتهایشان در غذا خوردن دوست دارند. بسیاری از کفشدوزک ها اشتهایی سیری ناپذیر در خوردن حشرات گیاه خوار مثل شته ها دارند و با این کار خود، به حفاظت از محصولات کشاورزی کمک می کنند. کفشدوزک ها در میان کلنی (گروه انبوه) شته ها تخم گذاری می کنند. به این طریق هنگامی که تخم ها شکسته می شوند، لاروهای کفشدوزک (حالت اولیه و کرم مانند کفشدوزک) بلافاصله غذا خوردن را شروع می کنند.

کفشدوزک ها در واقع نوعی از سوسک ها محسوب می شوند
در جهان بیش از 5000 گونه مختلف از این حشره وجود دارد که البته همه آن ها دارای چنین میلی نسبت به شته ها نیستند. تعدادی از کفشدوزک ها نه تنها شکارچیان حشرات گیاه خوار نیستند بلکه خود نیز گیاه خوارند . کفشدوزک لوبیای مکزیکی و کفشدوزک کدو از جمله آفت های ویرانگر هستند و همان طور که از نامشان مشخص است، از گیاهان و محصولات کشاورزی تغذیه می کنند.
کفشدوزک ها ظاهری نیم کره، کوچک، خال خالی و بدنی گنبد شکل و دایره ای یا بیضوی دارند. کفشدوزک ها پاها و شاخک هایی کوتاه دارند.


کفشدوزک ها با نام علمی" Coccinellidae" معمولاً به رنگ زرد، نارنجی و قرمز هستند و لکه هایی بر روی بال پوش هایشان (بال هایی که به مرور زمان تغییریافته و سخت شده است. بالپوش ها بر روی بال اصلی قرار دارند و از آن محافظت می کنند) دارند. پاها، سر و شاخک این حشره به رنگ سیاه است.

گونه های مختلف کفشدوزک دارای لکه هایی با الگوهای مختلف هستند. برخی از آن ها خال دارند و برخی دیگر راه راه هستند، تعدادی نیز هیچ گونه لکه ای ندارند. کفشدوزک های 7 خال (3 خال سمت چپ، 3 خال سمت راست و یکی در وسط) معمولاً قرمز یا نارنجی هستند.

از جمله کفشدوزک هایی که دارای الگوی لکه های غیرمعمول هستند، می توان به یکی از گونه های 12 خال کفشدوزک (کفشدوزک ها دارای تعداد خال های مختلفی هستند که یکی از معیارهای دسته بندی آنان است) اشاره کرد که دارای خال هایی سفید در زمینه قهوه ای می باشد.

گونه های بدون لکه کفشدوزک معمولاً به طور کامل سیاه، خاکستری تیره، خاکستری یا قهوه ای هستند. به دلیل تنوع در رنگ و ظاهر، تشخیص برخی از آن ها نه تنها برای افراد عادی، بلکه برای حشره شناسان نیز مشکل است.

وجود خال های نمایان و رنگ های جذاب باعث می شود کفشدوزک در نظر شکارچیان کمتر جذاب به نظر برسد. کفشدوزک می تواند مایعی (زردرنگ، بد مزه، بد بو و کمی سمی) از میان بندپاهای خود ترشح کند که طعم این حشرات را بسیار بد می کند. رنگ قرمز کفشدوزک برای حیواناتی که قبلاً خوردن آن ها را امتحان کرده اند، پیام "من بد مزه هستم" را یادآوری می کند. در صورت وجود تهدید، کفشدوزک ممکن است خود را به مردن بزند و همزمان مایع بد بو و بد طعم را برای حفاظت از خود ترشح کند.

کفشدوزک ها اگر چه نمی توانند همانند پشه و کک انسان را نیش بزنند ولی می توانند با آرواره های خود گاز بگیرند. در بیشتر گونه ها، شما حتی متوجه گاز گرفتن آن ها هم نخواهید شد و هیچ گونه دردی را حس نمی کنید.

کفشدوزک ها هم نوع خوار نیز هستند. در صورت کم یاب شدن غذا، کفشدوزک ها هر کاری که برای زنده ماندن لازم باشد انجام می دهند، حتی اگر این کار به معنی خوردن یکدیگر باشد. کفشدوزک گرسنه در صورت مواجهه با یکی از هم نوعان خود، آن ها را نیز یک وعده غذایی به شمار می آورد. کفشدوزک های تازه به بلوغ رسیده یا لاروهایی که تازه پوست انداخته اند به اندازه کافی برای جویدن نرم هستند. تخم ها یا شفیره ها نیز منبع تأمین پروتئین برای کفشدوزک هایی است که سهم شته هایشان را تمام کرده اند.

نحوه پرواز کفشدوزک به این شکل است که به هنگام پرواز بالپوش ها بالا رفته و اجازه می دهند بال های توری زیر آن باز شوند. بال ها به هنگام پرواز با سرعت زیاد از جلو به سمت عقب حرکت می کنند. در هر ثانیه 85 بار این حرکت رفت و برگشتی انجام می شود. هنگام فرود نیز دوباره بال ها جمع شده و به زیر بالپوش می روند.

راه های ارتباطی با گروه ایران دی اچ در شبکه های اجتماعی


تلفن فروش: 44614100-021

مرکز مشاوره، پشتیبانی و خدمات پس از فروش موپادا: 6-44024005-021

 

 

 

  

{literal} {/literal}