زنجرک

به گونه‌های مختلف حشرات از خانواده Cicadellidae زنجرک گفته می‌شود. حشرات این خانواده در سرتا سر جهان پراکنده هستند و تاکنون بیش از 20000 گونه از آنها شناسایی شده است. زنجرک‌ها از آفات عمومی محصولات کشاورزی به ویژه در نواحی گرمسیر و نیمه‌گرمسیر هستند. این حشرات ناقل مهم ویروس روی اعضای مختلف خانواده بادنجانیان، از جمله توتون، گوجه فرنگی، بادمجان ،سیب زمینی و فلفل قرمز هستند.



ویژگیحشره کامل به رنگ سبز تا زرد مایل به قهوه‌ای دیده می‌شود. طول زنجرک کامل حدود ۳.۵ میلیمتر است. تخم‌ها کشیده و حدود یک میلیمتر طول دارند. رنگ آنها سفید مایل به زرد و معمولاً در داخل رگبرگ‌ها یا پهنه برگ قرار داده می‌شوند. پوره‌های زنجرک کوچک و حدود یک میلیمتر طول دارند و به رنگ‌های مختلف مانند قهوه‌ای، زرد، نارنجی و سیاه دیده می‌شوند.زنجرک ها از چمن، درختچه ها یا درختان تغذیه می کنند. آنها از پاهای عقب خو برای پریدن استفاده می کنند و زیر شکم از زائده های مو مانند که به عنوان یک دافع آب و حامل فرومون عمل می کند پوشیده شده است. برخی از آنها ناقل ویروس ها ، باکتری ها یا فیتوپلاسما هستند. خانواده Cicadellidae از طیف گسترده ای از گیاهان استفاده می کنند که به جز چند گونه اندک که هم از گیاهان تغذیه می کنند و در شرایط خاص از شته ها نیز تغذیه می کنند. برخی ویژگی خانواده Cicadellidae : دارای پاهای عقبی بلند هستند. دارای دوچشم ساده در جلو یا بالای سر هستند. پنجه پاها از سه قسمت تشکیل شده است . بالهای جلویی ضخیم نیستند. 

این حشرات بسیار فعال هستند و با قطعات دهانی مکنده از شیره های گیاهی تعذیه می کنند. گونه های خانواده Cicadellidae که جزو آفات کشاورزی قابل توجه است شامل : زنجرک چغندرقند (tenellus Circulifer)، زنجرک سیب زمینی (fabae Empoasca)، زنجرک خالدار (rufofascia Sophonia)، تیرزن ماهر سبز-آبی (atropunctata Graphocephala)، تیرزن ماهر بال شیشه ای(Homalodisca vitripennis)، زنجرک قهوه ای (Orosius orientalis )، زنجرک ذرت (Cicadulina mbila)، زنجرک سیب سفید (Typhlocyba pomaria). زنجرک چغندرقند (tenellus Circulifer) .

زنجرك هاي سيب زميني

Empoasca decipiens

Empoasca meridiana

Circulifera tenellus

Circulifera opacipennis

(Hom : Cicadellidae )

اين گونه ها در سال هاي اخير در مزارع چغندر بذري و ريشه اي كرج ، خراسان ، فارس و همدان شيوع پيدا كرده و ممكن است در ساير مناطق نيز طغيان كنند . كريم زاده و همكاران (1377) 22 گونه زنجرك از استان اصفهان جمع آوري و شناسايي كرده اند كه گونه هاي مذكور نيز در اين مجموعه وجود دارند .

زنجرك ها از آفات عمومي محصولات به ويژه در نواحي گرمسير و نيمه گرمسير مي باشند . اين حشرات از آفات مهم سيب زميني در مناطق مختلف توليد اين محصول در دنيا و ايران هستند . جنس اصلي خسارت زننده در مزارع سيب زميني Empoasca است كه گونه هاي آن متعدد بوده و شايع ترين گونه E. decipiens مي باشد (حبيبي و همكاران ، 1383 )

مناطق انتشار

زنجرك E. decipiens در اكثر نقاط اروپا ، تونس ، اردن ، لبنان ، اسراييل ، ايران ، روسيه ، افغانستان و تركيه با تراكم بالا مشاهده شده و در ايران نيز تاكنون از استان هاي تهران ، اصفهان ، زنجان ، خراسان (بهداد ،1381) خوزستان ، كرمان ( خيري،1369) ، چهرمحال و بختياري ( شهر كرد ، نافچ ،بن ، وردنجان ، فرج شهر ، چهارتخته ، بلداجي ) (سيد الاسلامي و همكاران 1365 و حق شناس و خواجه علي ، 1379 ) و همدان گزارش شده است .

حق شناس و خواجه علي (1379) در بررسي فون زنجرك هاي استان چهارمحال و بختياري 18 گونه را جمع آوري و شناسايي كردند كه در اين بين زنجرك E. decipiens ، 2/97 درصد جمعيت زنجرك هاي مزارع سيب زميني استان را به خود اختصاص داده بود .

گياهان ميزبان

E. decipiens گونه غالب سيب زميني كاريهاي داران و اصفهان بوده و در بين 22 گونه زنجرك جمع آوري شده تراكم و پراكنش بيشتري داشته است (خواجه علي و همكاران ، 1377) و به زنجرك سيب زميني معروف مي باشد . اين گونه نسبت به بقيه آفات سيب زميني بر روي اين محصولات مشكلات كمتري ايجاد مي كند و علاوه بر سيب زميني روي گياهان ديگري نظير چغندر قند ، يونجه ، شبدر ، مو ، انگور فرنگي ، تمشك ، لوبيا و حتي درختان ميوه مختلف ديده مي شود . تا كنون بيش از صد ميزبان گياهي براي اين گونه گزارش شده است .

شكل شناسي :

حشره كامل

حشرات كامل به رنگ سبز و رنگ تقريبي 3 ميليمتر هستند كه عرض سر و قفسه سينه آنها برابر است . در طرفين سر داراي يك جفت چشم مركب درشت و شاخك هاي مويي هستند . بال هاي رويي سبز نيمه شفافند ولي بال هاي زيري كاملا شفاف مي باشند . طول بال ها از انتهاي شكم تجاوز مي كند . افراد ماده در انتهاي شكم داراي تخمريز خنجري شكل مي باشند كه به وسيله آن تخمهاي خود را در زير اپيدرم در داخل بافتهاي برگ مي گذارند .

تخم

تخم هاي زنجرك كشيده ، به شكل دانه برنج و كمي خميده هستند . رنگ تخم ها در ابتداي تخمگذاري سبز است ولي پس از گذشت چند روز ، زرد شده و در موقع باز شدن دو لكه قرمز رنگ كه همان چشمهاي پوره ها است در قسمت فوقاني تخم ها در زير پوست داخل بافتهاي گياه گذاشته مي شوند ، لذا قابل رويت نمي باشند .

پوره

پوره هاي سن اول كه تازه از تخم خارج مي شوند به طول يك ميليمتر و به رنگ سبز روشن بوده و اكثرا فاقد بال هستند ، ولي با پوست اندازي و افزايش سن پوره ها به تدريج بالها ظاهر مي شوند . پوره ها در سطح زيرين برگها مستقر شده و از شيره سلولها تغذيه مي نمايند .

خسارت

يكي از مسائل كشت سيب زميني واريته كوريما در استان هاي اصفهان و چهار محال و بختياري ايجاد سوختگي در برگ ها است . كمبود پتاس ، بيماريهاي ويروسي و قارچي و حشرات از جمله زنجرك ها به عنوان عوامل ايجاد سوختگي مطرح هستند ، علائم خسارت اين زنجرك با ايجاد لكه هاي سفيد و به دنبال آن لكه هاي سوخته در سطح برگ ، پيچيدگي و سوحتگي لبه برگ و نهايتا سوختگي تمام برگ آشكار مي گردد (سيدالاسلامي و همكاران ،1365 ). خسارت اين آفت بسته به نوع گياه ، مرحله رشدي ميزبان و تراكم جمعيت حشره متفاوت است . حشرات كامل و پوره ها خرطوم خود را به داخل نسوج برگها فرو برده و شيره گياهي را مي مكند كه در نتيجه برگهاي خسارت ديده به رنگ زرد و قهوه اي توام با لكه هاي سبز در آمده ، اعمال حياتي گياه مختل و بوته هاي آسيب ديده ، تضعيف مي شوند . مثلا در بادمجان محل تغذيه حشره از برگ به صورت لكه زرد رنگ پريده درمي آيد . حاشيه برگهاي آلوده نيز پيچيده و قهوه اي رنگ مي شوند . در تراكم بالا نيز بوته خشك مي گردد . اين حشره در روي چغندر ناقل بيماري پيچيدگي چغندر (كرلي تاپ) است . (خيري،1369؛سيدالاسلامي و همكاران،1365)

زيست شناسي

اين آفت زمستان را به صورت حشره كامل ( ماده هاي بارور ) در زير برگ هاي خشك شده و بوته هاي ميزبان و ساير علف هاي هرز مي گذراند . در اواسط اسفند ماه ، پس از مساعد شدن هوا پناهگاه هاي زمستاني را ترك كرده و در روي علف هاي هرز مستقر مي شود و شروع به تغذيه و سپس تخم ريزي مي نمايند . تخم ها پس از 18 تا 24 روز باز شده و پوره هاي سن 1 خارج شده و بلافاصله شروع به تغذيه از شيره برگ مي كنند . پوره ها پس از 5 مرتبه تعويض پوست به حشره كامل تبديل مي شوند . دوره زندگي يك نسل بسته به دما و رطوبت محيط فرق مي كند ، به طوريكه اين دوره در بهار حدود 50 روز طول مي كشد . زنجرك سيب زميني 4 نسل در سال توليد مي كند كه نسل اول آن مهمترين نسل خسارت زا به چغندر بذري است ، ولي از نسل دوم به بعد در روي سيب زميني متمركز مي شود . اين آفت در منطقه نهر خلج داران 2 نسل در روي سيب زميني ايجاد مي كند (سيدالاسلامي و همكاران،1365).

روش هاي كنترل

الف- زراعي

1-كنترل علف هاي هرز داخل و اطراف مزرعه.

2-كشت بهاره دير هنگام .

ب-شيميايي

سمپاشي بايد هنگامي انجام گيرد كه پوره ها از تخم بيرون آمده باشند كه اين موقع تقريبا مصادف با اواسط فروردين ماه بعد است .

در اين زمان ، براي كنترل اين آفت مي توان از سمومي نظير مالاتيون 57% به ميزان 2 ليتر در هكتار ، گوزاتيون 20% به ميزان 2 ليتر در هكتار و فوزالون 35% به مقدار 3-5/3 ليتر در هكتار استفاده نمود .

راه های ارتباطی با گروه ایران دی اچ در شبکه های اجتماعی


شماره تماس: 02144614010

مرکز مشاوره، پشتیبانی و خدمات پس از فروش موپادا: 9-44614870-021

آدرس: جنت آباد جنوبی - خیابان لاله شرقی - بعد از چهارراه پژوهنده (شاهین) پلاک 28

 

{literal} {/literal}